Verbod op koelmiddelen: wat betekent dat voor uw bodemenergiesysteem?

Bepaalde koelmiddelen worden uitgefaseerd of verboden. Dat heeft gevolgen, ook voor bodemenergiesystemen. Hoe zit het precies en wat betekent deze wetgeving voor uw installatie?

Door de F‑gassenwetgeving worden bepaalde koelmiddelen uitgefaseerd of verboden. Dit kan grote gevolgen hebben voor de warmtepomp van uw bodemenergiesysteem (WKO), omdat warmtepompen afhankelijk zijn van koudemiddelen.

Wat zijn F‑gassen en waarom worden ze uitgefaseerd?

F‑gassen zijn niet‑natuurlijke, gefluorideerde koudemiddelen. Deze koudemiddelen zijn krachtige broeikasgassen. Veel warmtepompen in WKO‑installaties gebruiken koudemiddelen zoals R410A of R134a, die een hoge GWP‑waarde (Global Warming Potential) hebben. Voorbeeld: R134a heeft een GWP die 1.430 keer hoger is dan CO₂ (GWPco₂ = 1).

Regelgeving uitfaseren koudemiddelen op (korte) termijn

De regelgeving rondom koudemiddelen bestaat uit 3 hoofdlijnen:

1. Montreal Protocol: dit protocol heeft ervoor gezorgd dat koudemiddelen met een hoge ODP‑waarde (ozonaantasting) al grotendeels verboden zijn
2. F‑gassenregeling (Kigali‑amendement)
3. Potentiële PFAS‑wetgeving via ECHA

Het Montreal Protocol heeft ervoor gezorgd dat koudemiddelen met een hoge ODP‑waarde (ozonaantasting) al grotendeels verboden zijn. De F‑gassenregeling (Kigali‑amendement) heeft grote impact op warmtepompen in WKO‑installaties:

• Vanaf 2030 mogen installaties niet langer worden bijgevuld met koudemiddelen met een GWP > 2.500
• De totale beschikbare hoeveelheid F‑gassen wordt afgebouwd naar 21% van het niveau in 2015
• Hierdoor worden diverse koudemiddelen schaars en duurder

Daarnaast is er PFAS‑regelgeving (ECHA). Veel F‑gassen worden mogelijk aangemerkt als PFAS. Deze zijn in Nederland geclassificeerd als ZZS (Zeer Zorgwekkende Stoffen). De verwachting is dat bepaald koudemiddelen eerder uitgefaseerd worden dan in de huidige F-gassenregeling staat.

In onderstaande tabel is een overzicht opgenomen van veelgebruikte koudemiddelen in warmtepompen.

Tabel impact op veelgebruikte koudemiddelen in warmtepompen

Effect van uitfaseren op uw bodemenergiesysteem (WKO)

Als uw warmtepomp een F‑gas gebruikt, is de kans groot dat het koudemiddel op termijn vervangen moet worden. De ondergrondse bronnen zelf worden niet beïnvloed, maar de warmtepomp wel. Er zijn 3 mogelijke opties:

Optie 1: Retrofitten van de bestaande warmtepomp met alternatief koudemiddel

Voordelen

• Geen nieuwe warmtepomp of WKO‑aanpassingen nodig
• Lagere investeringskosten

Nadelen

• Niet altijd technisch mogelijk (compressor, oliehuishouding, seals)
• Warmtepomp kan minder efficiënt worden
• Verminderde vermogens en lagere SPF
• Levensduur van warmtepomp kan afnemen

Optie 2: Warmtepomp vervangen

(ondergrondse bronnen blijven meestal intact)

Voordelen

• Nieuwe warmtepomp voldoet aan toekomstige koudemiddelwetgeving
• Hogere efficiëntie en lagere energiekosten
• Mogelijkheid tot natuurlijke koudemiddelen (zoals propaan/R290 of CO₂)
• Betere integratie met bestaande WKO‑bronnen en lagetemperatuurverwarming
• Hogere bedrijfszekerheid

Nadelen

• Hoge investeringskosten
• Installatiewerkzaamheden aan binnen installatie noodzakelijk

Optie 3: Huidig koudemiddel zo lang mogelijk blijven gebruiken

Voordelen

• Geen directe investering
• Maximale benutting van bestaande warmtepomp

Nadelen

• Grote risico’s op hoge kosten bij lekkage
• Koudemiddelen kunnen beperkt beschikbaar worden
• Mogelijk verplichte warmtepompvervanging op een ongelegen moment

Kansen bij optimalisatie of vervanging van de warmtepomp

Het vervangen van de warmtepomp binnen een WKO‑installatie is niet alleen vervelend, maar biedt ook kansen:

• overstap naar natuurlijke koudemiddelen (R290, CO₂)
• hogere efficiëntie van de warmtepomp
• betere balans in het WKO‑systeem
• lagere CO₂‑emissie
• integratie met lagetemperatuurverwarming of hybride opwekking

Met een warmte‑koude analyse kan de optimale combinatie worden bepaald tussen:

• warmtepomp
• bronnen
• afgiftesystemen
• restwarmtebenutting

Upgrade nodig? 

Heeft uw warmtepompinstallatie van uw bodemenergiesysteem een upgrade nodig? KWA adviseert u graag. Neem contact op met één van onze specialisten bodemenergie of warmtepompspecialisten en we bepalen samen welke optie voor u het meest passend is.

Bekijk ook: