Snel naar
Bekijk de video en doe een aanvraag.
11-01-2021
29-10-2026
Bronlocaties voor open bodemenergie vroeg integreren in het gebouw- en terreinontwerp.
De bronputten van een open bodemenergiesysteem worden in bouwprojecten geregeld pas laat ingepast. Dat kan leiden tot ontwerpaanpassingen, extra kosten en beperkingen bij aanleg en onderhoud. Door de bronnen al in de schetsfase mee te nemen, ontstaan meer ruimtelijke en architectonische mogelijkheden.
Warmte-koudeopslag (WKO) kan een belangrijke bijdrage leveren aan de duurzame verwarming en koeling van gebouwen. Bij het ontwerp van een open bodemenergiesysteem gaat veel aandacht uit naar de capaciteit, de bodemopbouw en de technische installatie. De praktische en esthetische inpassing van de bronnen en bronputten komt echter niet altijd direct aan bod.
Juist voor architecten, projectontwikkelaars en gemeenten is het belangrijk om daar vroeg over na te denken. De locatie en uitvoering van een bronput hebben namelijk gevolgen voor de inrichting van de buitenruimte, de bouwlogistiek en de bereikbaarheid voor onderhoud van de bronnen.
Bronputten kunnen op verschillende manieren in een project worden geïntegreerd. Plaatsing in de buitenruimte is de meest voorkomende oplossing. De putten worden bijvoorbeeld opgenomen in een groenstrook, langs een gevel, onder een parkeervak of op een plein. Daarbij kan de bronput volledig ondergronds, half bovengronds of bovengronds worden uitgevoerd. Welke uitvoering het meest geschikt is, hangt onder meer af van de beschikbare ruimte, de gewenste uitstraling, het risico op grondwateroverlast en de eisen aan bereikbaarheid.
Op zichtlocaties wordt er aandacht besteed aan de esthetiek van de putbehuizing. De bron kan zichtbaar gemaakt worden door een transparante putdeksel toe te passen en er kunnen diverse materialen worden gebruikt om de putbehuizing in uit te voeren. Moet er verkeer over de bronput kunnen rijden, dan wordt de afwerking gelijk met het maaiveld aangelegd. Dat vraagt wel om een diepere inbouw en aanvullende voorzieningen om de put droog en toegankelijk te houden.
Een bovengrondse uitvoering neemt meer zichtbare ruimte in, maar maakt inspectie en onderhoud doorgaans eenvoudiger. Ook biedt een bovengrondse putbehuizing betere bescherming tegen instromend regen- of grondwater.
Op locaties met weinig beschikbare buitenruimte kan een bron onder het gebouw worden gerealiseerd. Vooral in een stedelijke omgeving is dat een manier om de schaarse ruimte efficiënt te gebruiken. De buitenruimte blijft dan beschikbaar voor groen, verkeer, verblijf of andere functies.
Een bron onder een gebouw stelt wel voorwaarden aan het ontwerp en de uitvoering. Tijdens het boren moet voldoende werkruimte beschikbaar zijn voor de boorinstallatie en de bijbehorende apparatuur. Ook na de oplevering moet de bron bereikbaar blijven voor inspectie, onderhoud en eventuele vervanging van de bronpomp. Dat betekent dat al in het ontwerp moet worden bepaald hoe medewerkers en materieel de inpandige bron kunnen bereiken. Zonder een goede onderhoudsroute zorgt een een inpandige bron tijdens de exploitatie alsnog voor praktische problemen.
Een veelgestelde vraag is hoeveel afstand nodig is tussen een bronput en de gevel van een gebouw. In de praktijk wordt vaak een bron op enkele meters van de bebouwing gerealiseerd. Plaatsing direct naast een gevel is soms eveneens mogelijk, maar vraagt om een projectspecifieke beoordeling en aanvullende beheersmaatregelen.
Bij het boren dicht bij een gebouw moet onder meer rekening worden gehouden met het risico op grondverzakking. Mogelijke maatregelen zijn het toepassen van een casing tijdens de boring of het plaatsen van damwanden. Welke oplossing nodig en uitvoerbaar is, hangt af van de bodemopbouw, de fundering, de boormethode en de situatie op de locatie. Naast de daadwerkelijke afstand van de gevel is vooral de bereikbaarheid van de bron van belang. Wanneer een bronpomp vervangen wordt, moet een kleine vrachtwagen of hijsvoorziening de put kunnen bereiken om de pomp uit de bron te takelen. De onderhoudsroute verdient daarom al in het terrein- en landschapsontwerp aandacht.
De definitieve bronput neemt meestal relatief weinig ruimte in. Tijdens de aanleg is het ruimtebeslag aanzienlijk groter. Op de bouwplaats moet onder meer plaats zijn voor:
Vooral op binnenstedelijke locaties en compacte bouwterreinen kan deze tijdelijke ruimtevraag bepalend zijn voor de uitvoerbaarheid. Door de bronaanleg vroeg op te nemen in de bouwfasering, kan de beschikbare werkruimte slimmer worden benut. Ook worden de boorwerkzaamheden dan beter afgestemd op andere activiteiten op de bouwplaats.
“Een bronput voor open bodemenergie neemt in de eindsituatie weinig ruimte in, maar de aanleg en het onderhoud vragen om goede bereikbaarheid. Door daar al in de schetsfase rekening mee te houden, blijven er meer ontwerpkeuzes open en worden kostbare aanpassingen later in het project voorkomen.”
Een open bodemenergiesysteem is bedoeld om tientallen jaren te functioneren. Het ontwerp moet daarom niet alleen geschikt zijn voor de aanleg, maar ook voor het beheer gedurende de gehele gebruiksperiode. Inspecties, onderhoud en vervanging van onderdelen moeten mogelijk blijven, ook wanneer de buitenruimte later anders wordt ingericht of het gebouw intensief in gebruik is. Een bronlocatie die bij oplevering goed bereikbaar is, wordt alsnog onbereikbaar door bijvoorbeeld nieuw straatmeubilair, beplanting, een aanbouw of een gewijzigde verkeerssituatie.
Door bronnen vanaf het begin te betrekken bij het stedenbouwkundig ontwerp, de architectuur en de inrichting van de buitenruimte, worden ze dusdanig ingepast dat dit niet ten koste gaat van bereikbaarheid en beheerbaarheid.
Een goede inpassing vraagt zowel technische kennis als afstemming tussen de betrokken partijen. Architect, ontwikkelaar, gemeente, landschapsontwerper, installatieteam, aannemer en bodemenergieadviseur moeten tijdig afspraken maken over de bronlocatie, uitvoering, bouwlogistiek en onderhoudsroute.
KWA ondersteunt opdrachtgevers en ontwerpteams bij het onderzoeken van de mogelijkheden en aandachtspunten van open bodemenergie. Door de ondergrond vroeg in het ontwerpproces mee te nemen, kunnen technische, ruimtelijke en beheerkeuzes in samenhang worden gemaakt. Zo wordt de bronput geen sluitstuk van het project, maar een integraal onderdeel van een toekomstbestendig ontwerp.
Bodemenergie en aquathermie zijn een duurzame methode voor koude- en warmtevoorziening van gebouwen en woonwijken. Voora...
