Snel naar
Bekijk de video en doe een aanvraag.
11-01-2021
12-10-2026
Gemeenten die bodemenergie willen inzetten voor woningbouw en gebiedsontwikkeling hebben steeds vaker een bodemenergieplan nodig.
Gemeenten maken hun warmteplannen steeds concreter. Daardoor groeit ook de druk op de ondergrond. Met een bodemenergieplan kunnen zij de toekomstige energievraag, beschikbare bodemcapaciteit en ruimtelijke ontwikkelingen vooraf op elkaar afstemmen. Zo voorkomen zij dat afzonderlijke projecten latere duurzame warmteoplossingen in de weg zitten.
De warmtetransitie verschuift van visie naar uitvoering. Waar de aandacht de afgelopen jaren vooral uitging naar het verkennen van alternatieven voor aardgas, moeten gemeenten nu steeds concreter bepalen welke warmteoplossingen zij in wijken en ontwikkelgebieden willen toepassen.
Daarbij komt de ondergrond nadrukkelijker in beeld. Bodemenergie kan gebouwen en woonwijken voorzien van duurzame warmte én koude. Warmte die in de zomer beschikbaar is, kan in de bodem worden opgeslagen en in de winter worden benut. Andersom kan opgeslagen koude bijdragen aan de koeling van gebouwen.
Vooral bij woningbouw, utiliteitsbouw en andere gebiedsontwikkelingen kan bodemenergie daarmee een belangrijke bouwsteen van het lokale energiesysteem vormen. KWA begeleidt bedrijven en overheden bij het volledige traject, van haalbaarheid en ontwerp tot vergunningverlening, realisatie, beheer en monitoring.
De groeiende belangstelling voor bodemenergie brengt ook een ruimtelijke uitdaging met zich mee. De beschikbare capaciteit van de ondergrond is begrensd. Bodemenergiesystemen kunnen elkaar beïnvloeden wanneer ze te dicht bij elkaar worden aangelegd of onvoldoende op elkaar zijn afgestemd.
Een systeem dat vandaag wordt vergund en aangelegd, kan daardoor gevolgen hebben voor de mogelijkheden van toekomstige projecten. Zonder gemeentelijke regie bestaat het risico dat afzonderlijke initiatieven beslag leggen op geschikte bodemcapaciteit, terwijl een andere inrichting op gebiedsniveau meer gebouwen van duurzame warmte en koude had kunnen voorzien.
Dat speelt vooral in gebieden waar verschillende ontwikkelingen tegelijk plaatsvinden. Denk aan nieuwe woonwijken, verdichting rond stations, bedrijventerreinen en gemengde stedelijke gebieden.
Een bodemenergieplan brengt de mogelijkheden van de ondergrond in samenhang met de bovengrondse ontwikkelingen in beeld. Het gaat daarbij niet alleen om de technische geschiktheid van bodemlagen. Ook de verwachte warmte- en koudevraag, geplande bebouwing en aanwezigheid van andere ondergrondse functies spelen een rol.
Op basis daarvan kan een gemeente bijvoorbeeld:
Het bodemenergieplan wordt daarmee meer dan een technisch onderzoek. Het is een ruimtelijk sturingsinstrument waarmee een gemeente keuzes voor de lange termijn kan onderbouwen.
“Wie bodemenergie pas per project beoordeelt, loopt het risico dat de ondergrond versnipperd raakt. Met een bodemenergieplan kan een gemeente vooraf bepalen hoe de beschikbare capaciteit het beste bijdraagt aan woningbouw, gebiedsontwikkeling en de lokale warmtetransitie.”
Bij gebiedsontwikkeling worden veel keuzes al vroeg vastgelegd. Dat geldt voor gebouwen, wegen, kabels, leidingen en riolering, maar ook voor energiesystemen. Wanneer bodemenergie pas laat in het ontwerp wordt meegenomen, kunnen geschikte bronlocaties niet meer bereikbaar zijn of botsen met andere functies.
Een praktijkvoorbeeld is de Utrechtse gebiedsontwikkeling Wisselspoor. Daar onderzocht KWA onder meer of het geplande open bodemenergiesysteem het systeem van een nabijgelegen ontwikkellocatie negatief zou beïnvloeden. Uit de effectenstudie volgde dat beide systemen onafhankelijk konden functioneren. De casus laat zien waarom onderzoek naar onderlinge beïnvloeding onderdeel moet zijn van de planvorming.
Een ander praktijkvoorbeeld is een woonwijk in Veenendaal die model staat voor duurzame stedelijke ontwikkeling en ook netcongestie kan tegengaan. KWA mocht eraan meewerken.
Door vroeg zoekgebieden, technische uitgangspunten en gebruiksregels vast te leggen, ontstaat duidelijkheid voordat individuele projecten hun definitieve vorm krijgen. Dit verkleint het risico op conflicten en houdt meer opties open voor toekomstige ontwikkelingen.
Sinds 1 januari 2024 geldt de Omgevingswet. Gemeenten werken sindsdien met één omgevingsplan voor de hele gemeente, waarin lokale regels en ruimtelijke afwegingen samenkomen.
Dat biedt een kader om bodemenergie integraal te bekijken naast onder meer grondwaterbescherming, waterbeheer, archeologie, infrastructuur, bodemkwaliteit en andere functies in de fysieke leefomgeving. De ondergrond wordt daardoor steeds nadrukkelijker onderdeel van strategische gebiedsontwikkeling.
Een bodemenergieplan kan gemeenten inhoudelijke bouwstenen bieden voor beleid, omgevingsprogramma’s, gebiedsvisies, vergunningverlening en eventuele regels in het omgevingsplan. Welke juridische vertaling passend is, hangt af van het gebied, het type bodemenergiesysteem en de bevoegdheidsverdeling.
Gemeenten die vroeg beginnen met het ordenen van bodemenergie houden meer ruimte voor toekomstige warmteoplossingen. Dat is niet alleen relevant voor projecten die nu worden voorbereid, maar ook voor wijken en gebouwen die later worden ontwikkeld of verduurzaamd.
De centrale vraag is daarom niet alleen waar bodemenergie technisch mogelijk is. Minstens zo belangrijk is hoe de beschikbare capaciteit eerlijk, doelmatig en duurzaam kan worden verdeeld.
KWA ondersteunt gemeenten en ontwikkelaars bij haalbaarheidsonderzoek, bodemenergetische analyses, effectenstudies, systeemontwerp, vergunningsaanvragen en de vertaling naar beleid en ruimtelijke keuzes. Meer informatie vindt u op Bodemenergie en aquathermie.
Wilt u weten hoeveel ruimte de ondergrond in uw gemeente of ontwikkelgebied biedt voor bodemenergie? KWA helpt u de bodemcapaciteit, toekomstige energievraag en ruimtelijke ontwikkelingen samen te brengen in een uitvoerbaar bodemenergieplan. Neem contact op met onze adviseurs bodemenergie.
29-09-2026
Hij zet zijn loopbaan voort bij advieskantoor Publieke Zaken.
Bodemenergie en aquathermie zijn een duurzame methode voor koude- en warmtevoorziening van gebouwen en woonwijken. Voora...
